ڪراچي (ويب ڊيسڪ) عالمي نيوز ايجنسي پنهنجي رپورٽ ۾ اشارو ڪيو آهي ته پاڪستان ۽ سعودي عرب جي وچ ۾ تازي دفاعي معاهدي ۾ وچ اوڀر جي سيڪيورٽي لاءِ ايٽمي تحفظ شامل آهي.
وچ اوڀر جا ڪيترائي عرب ملڪ اسرائيل کان وڌندڙ خطرا محسوس ڪري رهيا آهن، تنهن ڪري هن هفتي سعودي عرب ۽ پاڪستان جي وچ ۾ دفاعي معاهدي ۾ پاڪستان ۽ ان جي ايٽمي طاقت کي علائقي جي سيڪيورٽي ۾ هڪ نئين زاويي کان شامل ڪيو ويو آهي.
مبصرن جي مطابق، اربع تي دستخط ٿيل “اسٽريٽجڪ باهمي دفاعي معاهدي” جي تحت، رياض جا مالي وسيلا ۽ ايٽمي صلاحيتن سان ليس پاڪستان جي وڏي فوجي طاقت کي هڪ ٻئي سان ڳنڍيو ويو آهي.
هن وقت معاهدي جون تفصيلون محدود آهن، ۽ پاڪستان جو سرڪاري موقف اهو آهي ته ان جو ايٽمي پروگرام صرف روايتي حريف هندستان جي خلاف آهي. بهرحال، رياض جا اشارا ظاهر ڪن ٿا ته اهو ڊيل ذريعي هڪ قسم جي “ايٽمي ڍال” حاصل ڪري رهيو آهي.
پاڪستاني دفاع واري وزير خواجه محمد آصف رائٽرز کي ٻڌايو ته هن معاهدي ۾ ايٽمي هٿيار شامل نه آهن، پر ان کي ٻين خليجي رياستن تائين وڌايو وڃي ٿو. “اسان جو هن معاهدي کي جارحيت لاءِ استعمال ڪرڻ جو ڪو به ارادو ناهي، پر جيڪڏهن ڌرين کي خطرو آهي، ته هي معاهدو اثرائتو ٿيندو،” هن چيو. ٻئي طرف، سعودي نقطه نظر، ايٽمي پهلو تي وڌيڪ زور ڏئي ٿو.
خليجي رياستون چون ٿيون ته اسرائيل، جنهن پنهنجي ايٽمي هٿيارن جي موجودگي جي تصديق يا ترديد نه ڪئي آهي، قطر تي تازين حملي کان پوءِ سڌو خطرو بڻجي ويو آهي. سعودي عرب اهو به چوي ٿو ته جيڪڏهن ايران ايٽمي صلاحيتون حاصل ڪري ٿو، ته ان کي پوئتي نه ڇڏيو ويندو.
“هي هڪ جامع دفاعي معاهدو آهي جيڪو هر قسم جي فوجي صلاحيتن کي پنهنجي دائري ۾ آڻيندو آهي،” هڪ سينئر سعودي عهديدار رائٽرز کي ٻڌايو. تجزيه نگارن جو چوڻ آهي ته معاهدو ان حقيقت کي به ظاهر ڪري ٿو ته آمريڪا پاران علائقي ۾ فراهم ڪيل سيڪيورٽي تي اعتماد ڪمزور ٿي رهيو آهي.
سعودي حڪومت جي مطابق، معاهدو “دفاعي تعاون جي مختلف پهلوئن کي اڳتي وڌائڻ ۽ گڏيل دفاع کي مضبوط ڪرڻ” آهي. بهرحال، سعودي عهديدارن اهو واضح نه ڪيو ته ڇا ان ۾ پاڪستان جا ايٽمي هٿيار شامل آهن. واشنگٽن ۽ اسرائيل جي عهديدارن پڻ فوري طور تي جواب نه ڏنو. هي ترقي هندستان ۽ ايران ۾ پڻ خدشا پيدا ڪري سگهي ٿي.
پاڪستان جي ايٽمي حيثيت ۽ ان جو خطي تي اثر
پاڪستان دنيا جو واحد مسلم ملڪ آهي جنهن وٽ ايٽمي طاقت آهي. اربع تي ڪيل اعلان ۾ ايٽمي هٿيارن يا سعودي عرب جي ڪنهن به مالي مدد جو ذڪر نه ڪيو ويو. بهرحال، معاهدي موجب، “ڪنهن به ملڪ تي حملو ٻنهي تي حملو سمجهيو ويندو.”
پاڪستاني وزيراعظم شهباز شريف سعودي ولي عهد محمد بن سلمان جو سعودي سيڙپڪاري، واپار ۽ ڪاروباري لاڳاپن کي وڌائڻ ۾ دلچسپي وٺڻ تي شڪريو ادا ڪيو.
هندستان ۽ پاڪستان 1990 جي ڏهاڪي جي آخر ۾ ايٽمي صلاحيتون حاصل ڪيون، ۽ پاڪستان وٽ ميزائل ٽيڪنالاجي آهي جيڪا هندستان جي سائيز کي نشانو بڻائي سگهي ٿي. نظرياتي طور تي، اهي ميزائل اسرائيل تائين به پهچي سگهن ٿا.
پاڪستاني عملدارن هميشه چيو آهي ته انهن جو ايٽمي پروگرام صرف هندستان جي خلاف دفاعي توازن لاءِ آهي.
هڪ سينئر آمريڪي عهديدار گذريل سال چيو هو ته پاڪستان ڊگهي فاصلي وارا ميزائل تيار ڪري رهيو آهي جيڪي مستقبل ۾ خطي کان ٻاهر نشانو بڻائي سگهن ٿا، پر اسلام آباد هن دعويٰ کي رد ڪيو.
وچ اوڀر ۾ پاڪستان جو ڪردار
پاڪستان جي سعودي عرب ۾ اڳ ۾ ئي هڪ ننڍڙي فوجي موجودگي آهي، پر هن هفتي جو معاهدو خطي ۾ وڌيڪ اهم شموليت جو اشارو ڏئي ٿو.
“وچ اوڀر ۾ هي ڪردار پاڪستان لاءِ هڪ وڏو قدم آهي، جيتوڻيڪ اهو هڪ غير مستحڪم خطو آهي،” اڳوڻي پاڪستاني سفير مليحه لوڌي چوي ٿي.
اڳوڻي سينيٽر مشاهد حسين سيد چيو ته پاڪستان جو نقطه نظر هميشه کان اسلامي رهيو آهي. “پاڪستان وٽ فوجي صلاحيت آهي، ۽ ان جي بدلي ۾ اسان کي معاشي استحڪام ملندو آهي.”
تجزيه نگار چون ٿا ته سعودي فنڊ پاڪستان کي هندستان جي ست ڀيرا وڏي دفاعي بجيٽ کي متوازن ڪرڻ ۾ مدد ڪري سگهن ٿا. سعودي عرب ڏهاڪن کان اسلام آباد جو مالي مددگار رهيو آهي، ۽ تازو ئي 3 ارب ڊالر جو قرض فراهم ڪيو آهي.
ڀارت خميس تي چيو ته هو “هن معاهدي جي قومي سلامتي ۽ علائقائي ۽ عالمي استحڪام تي اثر” جو احتياط سان جائزو وٺندو.
